ข้อมูลงานวิจัย รายงานข้อมูล

งานวิจัยรื่อง การศึกษาและพัฒนาแนวทางในการอนุรักษ์และเผยแพร่ความรู้เรื่องเมล็ดพันธุ์ที่เหมาะสมกับชุมชน
The study and development of guidelines in order to conserve and disseminate knowledge of seed that is appropriate to the community

นักวิจัย
หัวหน้าโครงการ : อาจารย์วรรณี ทองระย้า
ผู้ร่วมวิจัย :
ผู้เชี่ยวชาญในพื้นที่ :
วัตถุประสงค์
1. เพื่อสืบค้นองค์ความรู้และรวบรวมข้อมูลการใช้ประโยชน์ของเมล็ดพันธุ์ท้องถิ่นของเกษตรกรในโรงเรียนผู้สูงอายุ ขององค์การบริหารส่วนตำบลเมืองจัง อำเภอภูเพียง จังหวัดน่าน 2. เพื่อสังเคราะห์องค์ความรู้และเสนอแนะแนวทางในการอนุรักษ์และเผยแพร่ความรู้ที่เหมาะสมกับชุมชน
คำสำคัญ
เกษตร
บทคัดย่อย
ปัจจุบันภาคการเกษตรของไทยต้องเผชิญกับปัญหาและความท้าทายหลายประการ อาทิ ความรู้ของเกษตรกร คุณภาพผลผลิต สารเคมี กลไกตลาด ต้นทุนการผลิต แหล่งน้ำ ทรัพยากรเสื่อมโทรม การเปลี่ยนแปลงของสภาพอากาศ การเปิดเสรีทางการค้า การกีดกันทางการค้า และการเปลี่ยนแปลงของตลาดโลก ส่งผลกระทบโดยตรงกับคุณภาพผลผลิต คุณภาพชีวิตของเกษตรกร คุณภาพอาหาร และภาพรวมของระบบเศรษฐกิจครัวเรือนและประเทศตามลำดับ ภายใต้โครงการพัฒนาศูนย์กลางการผลิตเมล็ดพันธุ์ (Seed Hub Center) เพื่อผลักดันให้ประเทศไทยเป็นศูนย์กลางเมล็ดพันธุ์เขตร้อนของเอเชีย ก่อเกิดเป็นอุตสาหกรรมที่มีมูลค่ามหาศาลและมีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้น ในปี 2555 ประเทศไทยติด 1 ใน 10 ของภูมิภาคเอเชียที่เป็นแหล่งผลิตเมล็ดพันธุ์ มีมูลค่าส่งออก 80 ล้านดอลลาร์สหรัฐ “เมล็ดพันธ์” จึงเป็นหัวใจสำคัญที่ได้รับการพัฒนาปรับปรุงโดยเฉพาะอย่างยิ่งเมล็ดพันธุ์พืชที่ตลาดต้องการ ซึ่งส่วนใหญ่อยู่ในกลุ่มของพืชเชิงเดี่ยว จึงเกิดการพัฒนาสายพันธุ์ที่ให้ผลผลิตสูงและมีความคุ้มค่าขึ้น เมล็ดพันธุ์ที่ผ่านการปรับปรุง ดัดแปลง พันธุกรรม จึงไม่สามารที่จะเจริญเติบโตได้ด้วยสารอาหารหรือธาตุอาหารที่มีอยู่ในดินและการดูแลแบบเดิมๆ จำเป็นต้องใช้สารเคมีเกษตรควบคู่ในการผลิตรวมไปถึงการมีพืชสายพันธุ์เดียวในแปลงเกษตรลดทอนศักยภาพความหลากหลายในระบบนิเวศ อีกนัยหนึ่งยังเป็นการเกษตรที่ลดระบบคุณค่า ความรู้ ภูมิปัญญาภายในชุมชน องค์ความรู้ของเกษตรกร โดยการหันไปพึ่งพิงปัจจัยภายนอก ปัญหาด้านการเกษตรของประเทศไทยจึงซ้อนทับสะสมมาตลอดเวลา ดังนั้นสายพันธุ์ที่ดีจะมีการปรับตัวเข้ากับลักษณะทางระบบนิเวศของแต่ละท้องจึงเป็นคุณสมบัติที่มีใน “เมล็ดพันธุ์ท้องถิ่น หรือ เมล็ดพันธุ์ประจำถิ่น” แต่ผลผลิตไม่เป็นที่ต้องการของตลาดจึงเป็นที่มาในการตัดสินใจเลือกเมล็ดพันธุ์ ยังผลให้เมล็ดพันธุ์ท้องถิ่นไม่ได้รับความนิยม บางชนิดสูญหาย บางชนิดยังมีในพื้นที่แต่ปริมาณน้อยและขาดแคลน การจัดเก็บรักษาเมล็ดพันธุ์จึงเปรียบได้กับการส่งต่อมรดกชีวิตที่ยิ่งใหญ่ ซึ่งทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้องต้องตระหนักถึงความสำคัญและเร่งสร้างกระบวนการเรียนรู้ร่วมกัน ทั้งนี้จากการลงพื้นที่สำรวจและทวนสอบข้อมูลเมื่อวันที่ 5 กันยายน พ.ศ.2559 ที่จังหวัดน่าน ภายใต้ความร่วมมือของตัวแทนเครือข่ายในพื้นที่ ภาพรวมสถานการณ์ปัญหาด้านการเกษตรคือ เกษตรกรไม่มีเมล็ดพันธุ์ของตนเอง ใช้เมล็ดพันธุ์จากธุรกิจอุตสาหกรรมเมล็ดพันธุ์ต่างๆ เกษตรกรในพื้นที่ต้องใช้สารเคมีเกษตร เมล็ดพันธุ์ท้องถิ่นส่วนหนึ่งสูญหายไปจากพื้นที่ เช่นเดียวกับเกษตรกรในพื้นที่ตำบลพระพุทธบาตรเชียงคาน อำเภอเชียงกลาง จังหวัดน่าน โดยรวมประชาชนในพื้นที่ประกอบอาชีพเกษตรกรรมแบบลูกไร่เกือบทั้งหมดของเกษตรกรในพื้นที่ (สัมภาษณ์, นายซื่อสัตย์ ศิริเสถียรพงศ์ ประธานกลุ่มผู้สูงอายุ) โดยมีบริษัทนำเมล็ดพันธุ์พืช ตลอดจนสารเคมีเกษตรแจกจ่ายให้กับเกษตรกรสมาชิกในระบบสัญญาของตนนำไปใช้และเมื่อเก็บเกี่ยวผลผลิตก็ขายคืนให้กับบริษัท ผลผลิตทางการเกษตรได้แก่ ข้าวโพด ถั่วเหลือง ยาสูบ จึงส่งผลโดยตรงกับองค์ความรู้ที่ขาดการส่งต่อความรู้เรื่องเมล็ดพันธุ์ท้องถิ่นภายในชุมชน แต่อย่างไรก็ตามกระบวนการจัดเก็บเมล็ดพันธุ์ท้องถิ่นเพื่อประโยชน์ในการเพาะปลูกรูปแบบพืชผักสวนครัวยังคงสามารถพบในกลุ่มผู้สูงอายุที่อยู่ในพื้นที่บางคนเท่านั้น จากปัญหาดังกล่าวจึงเกิดการทบทวนแนวทางในการแก้ปัญหาในการค้นหา สืบค้น เก็บรวบรวม การใช้ประโยชน์เพื่อเชื่อมโยงการถ่ายทอดองค์ความรู้เรื่องเมล็ดพันธุ์ท้องถิ่นสู่ชุมชนที่เหมาะสมกับบริบทของพื้นที่ต่อไป
เอกสารงานวิจัย
  1. การศึกษาและพัฒนาแนวทางในการอนุรักษ์และเผยแพร่ความรู้เรื่องเมล็ดพันธุ์ที่เหมาะสมกับชุมชน

ผลการใช้ประโยชน์ในพื้นที่

Notes

ข้อมูลจากระบบ LRD : Local Research Development System.

ย้อนกลับ