ข้อมูลงานวิจัย รายงานข้อมูล

งานวิจัยรื่อง การศึกษาและพัฒนารูปแบบการจัดการเมล็ดพันธุ์ท้องถิ่นเพื่อการพึ่งตนเองของเกษตรกรเครือข่ายสู่วิถีการเกษตรปลอดภัย
The study and development of management pattern of local seeds to the self-reliant farmer's agricultural secure the network.

นักวิจัย
หัวหน้าโครงการ : อาจารย์วรรณี ทองระย้า
ผู้ร่วมวิจัย :
ผู้เชี่ยวชาญในพื้นที่ :
วัตถุประสงค์
1. เพื่อศึกษา สำรวจ รวบรวมข้อมูลการใช้ประโยชน์ของเมล็ดพันธุ์ท้องถิ่นของเกษตรกรในพื้นที่องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านด่านนาขาม อำเภอเมือง จังหวัดอุตรดิตถ์ 2. เพื่อพัฒนาการจัดการเมล็ดพันธุ์ท้องถิ่นของเกษตรกรเพื่อการพึ่งพาตนเองของเกษตรกรเครือข่าย 3. เพื่อสังเคราะห์องค์ความรู้การจัดการเมล็ดพันธุ์ท้องถิ่นของเกษตรกรที่เอื้อกับการเกษตรปลอดภัยของเกษตรกรเครือข่าย
คำสำคัญ
เกษตร
บทคัดย่อย
ปัจจุบันภาคการเกษตรของไทยต้องเผชิญกับปัญหาและความท้าทายหลายประการ อาทิ ความรู้ของเกษตรกร คุณภาพผลผลิต สารเคมี กลไกตลาด ต้นทุนการผลิต แหล่งน้ำ ทรัพยากรเสื่อมโทรม การเปลี่ยนแปลงของสภาพอากาศ การเปิดเสรีทางการค้า การกีดกันทางการค้า และการเปลี่ยนแปลงของตลาดโลก ส่งผลกระทบโดยตรงกับคุณภาพผลผลิต คุณภาพชีวิตของเกษตรกร คุณภาพอาหาร และภาพรวมของระบบเศรษฐกิจครัวเรือนและประเทศตามลำดับ ภายใต้โครงการพัฒนาศูนย์กลางการผลิตเมล็ดพันธุ์ (Seed Hub Center) เพื่อผลักดันให้ประเทศไทยเป็นศูนย์กลางเมล็ดพันธุ์เขตร้อนของเอเชีย ก่อเกิดเป็นอุตสาหกรรมที่มีมูลค่ามหาศาลและมีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้น ในปี 2555 ประเทศไทยติด 1 ใน 10 ของภูมิภาคเอเชียที่เป็นแหล่งผลิตเมล็ดพันธุ์ มีมูลค่าส่งออก 80 ล้านดอลลาร์สหรัฐ “เมล็ดพันธ์” จึงเป็นหัวใจสำคัญที่ได้รับการพัฒนาปรับปรุงโดยเฉพาะอย่างยิ่งเมล็ดพันธุ์พืชที่ตลาดต้องการ ซึ่งส่วนใหญ่อยู่ในกลุ่มของพืชเชิงเดี่ยว จึงเกิดการพัฒนาสายพันธุ์ที่ให้ผลผลิตสูงและมีความคุ้มค่าขึ้น เมล็ดพันธุ์ที่ผ่านการปรับปรุง ดัดแปลง พันธุกรรม จึงไม่สามารที่จะเจริญเติบโตได้ด้วยสารอาหารหรือธาตุอาหารที่มีอยู่ในดินและการดูแลแบบเดิมๆ จำเป็นต้องใช้สารเคมีเกษตรควบคู่ในการผลิตรวมไปถึงการมีพืชสายพันธุ์เดียวในแปลงเกษตรลดทอนศักยภาพความหลากหลายในระบบนิเวศ อีกนัยหนึ่งยังเป็นการเกษตรที่ลดระบบคุณค่า ความรู้ ภูมิปัญญาภายในชุมชน องค์ความรู้ของเกษตรกร โดยการหันไปพึ่งพิงปัจจัยภายนอก ปัญหาด้านการเกษตรของประเทศไทยจึงซ้อนทับสะสมมาตลอดเวลา ดังนั้นสายพันธุ์ที่ดีจะมีการปรับตัวเข้ากับลักษณะทางระบบนิเวศของแต่ละท้องจึงเป็นคุณสมบัติที่มีใน “เมล็ดพันธุ์ท้องถิ่น หรือ เมล็ดพันธุ์ประจำถิ่น” แต่ผลผลิตไม่เป็นที่ต้องการของตลาดจึงเป็นที่มาในการตัดสินใจเลือกเมล็ดพันธุ์ ยังผลให้เมล็ดพันธุ์ท้องถิ่นไม่ได้รับความนิยม บางชนิดสูญหาย บางชนิดยังมีในพื้นที่แต่ปริมาณน้อยและขาดแคลน การจัดเก็บรักษาเมล็ดพันธุ์จึงเปรียบได้กับการส่งต่อมรดกชีวิตที่ยิ่งใหญ่ ซึ่งทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้องต้องตระหนักถึงความสำคัญและเร่งสร้างกระบวนการเรียนรู้ร่วมกัน ทั้งนี้จากการลงพื้นที่สำรวจและทวนสอบข้อมูลเมื่อวันที่ 5 กันยายน พ.ศ.2559 ที่จังหวัดน่าน ภายใต้ความร่วมมือของตัวแทนเครือข่ายในพื้นที่ตำบลสุขภาวะเข้าร่วมสรุปภาพรวมสถานการณ์ปัญหาด้านการเกษตรคือ เกษตรกรไม่มีเมล็ดพันธุ์ของตนเอง การใช้เมล็ดพันธุ์จากธุรกิจอุตสาหกรรมเมล็ดพันธุ์ เกษตรกรในพื้นที่ต้องใช้สารเคมีเกษตร เมล็ดพันธุ์ท้องถิ่นส่วนหนึ่งสูญหายไปจากพื้นที่ เช่นเดียวกับเกษตรกรในพื้นที่ตำบลบ้านด่านนาขาม อำเภอเมือง จังหวัดอุตรดิตถ์ โดยรวมประชาชนในพื้นที่ประกอบอาชีพเกษตรกรรม มีสภาพพื้นที่เป็นไหล่เขาสลับกับที่ราบ ผลผลิตทางการเกษตรโดยเฉพาะอย่างยิ่งการเป็นแหล่งผลิตผลไม้ที่สำคัญอีกพื้นที่หนึ่งของจังหวัดอุตรดิตถ์ ได้แก่ ทุนเรียนหลง หลิน และทุเรียนพันธุ์พื้นเมืองอื่น ๆ ลองกอง ลางสาด เงาะ มังคุด เป็นต้น มีทรัพยากรที่เป็นป่าต้นน้ำที่สำคัญคือ ลำห้วยแม่เฉย และเผชิญกับปัญหาด้านการเกษตรเช่นเดียวกับพื้นที่อื่น ๆ ในจังหวัดน่านรวมถึงตระหนักร่วมถึงความสำคัญกับปัจจัยการผลิตโดยเฉพาะ “เมล็ดพันธุ์ท้องถิ่น” จากปัญหาดังกล่าวจึงเกิดการทบทวนแนวทางในการแก้ปัญหาในการค้นหา สืบค้น เก็บรวบรวม การใช้ประโยชน์ การเชื่อมโยงเครือข่ายเมล็ดพันธุ์ท้องถิ่นขึ้น เพื่อพัฒนาสู่การสร้างระบบและกลไกในการจัดการเมล็ดพันธุ์ท้องถิ่นให้กว้างขวางเพื่อการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพของเมล็ดพันธุ์ท้องถิ่น มุ่งหวังให้เกิดการเรียนรู้โดยมีเมล็ดพันธุ์ท้องถิ่นเป็นเครื่องมือสู่ความสามารถในการจัดการตนเองและสร้างกระบวนการเรียนรู้สู่วิถีเกษตรปลอดภัยร่วมกันภายในชุมชนได้อย่างยั่งยืน
เอกสารงานวิจัย
  1. การศึกษาและพัฒนารูปแบบการจัดการเมล็ดพันธุ์ท้องถิ่นเพื่อการพึ่งตนเองของเกษตรกรเครือข่ายสู่วิถีการเกษตรปลอดภัย

ผลการใช้ประโยชน์ในพื้นที่

Notes

ข้อมูลจากระบบ LRD : Local Research Development System.

ย้อนกลับ